ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 13
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
و نيز عباس اقباس در مورد اولين سفارت ميرزا ابو الحسن خان به لندن مىنويسد : « در سال 1808 ميلادى مطابق 1223 هجرى كه سر هر فرد جونس به مأموريت سفارت فوق العاده عازم ايران گرديد ، موريه هم بهعنوان منشى سفارت به تهران آمد ، سر هر فرد جونس و همراهان او در 28 ذى الحجه 1223 به پاىتخت ايران وارد شدند ، پس از مذاكراتى كه ما بين سفير فوق العاده انگليس و فتحعلى شاه شد و معاهدهاى كه بين دولتين انعقاد يافت فتحعلى شاه حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى را در 22 ربيع الاول سال 1224 بهعنوان ايلچى مخصوص روانه لندن نمود ، و موريه در اين سفر با حاجى ميرزا ابو الحسن خان همراه شد . حاجى ميرزا ابو الحسن خان در جمادى الاخر 1225 به ايران برگشت و در اين سفر سر گوراوزلى سفير جديد انگليس هم با او همراه بود . هيئت مزبور در شوال 1226 پس از سفرى دور و دراز از لندن به برزيل و از برزيل به هندوستان و ايران به تهران رسيدند . » « 1 » [ شرح نخستين سفر او به قلم مهدى بامداد ] مهدى بامداد نيز در مورد مدت مسافرت اين هيئت مىنويسد : « مدت مسافرت از لندن تا تهران شانزده ماه طول كشيد و علت تاخير براى اين بود كه كشتى آنها راه را گم كرده و به برزيل در آمريكاى جنوبى رفت . و هفت ماه تمام در روى آب و در دريا سرگردان بودند » « 2 » و نيز همو مىافزايد : « در اين سفر است كه ميرزا ابو الحسن خان نمايندهء دولت [ ايران ] كاملا با انگليسها سازش كرد . . . و آشكارا براى او سالى هزار و پانصد تومان مستمرى تعيين كردند ، و قرار شد كمپانى هندوستان همه ساله به او به - پردازد . » « 3 » اين نكته را علاوهبر ميرزا فضل الله شيرازى در تاريخ ذو القرنين ، و ناسخ التواريخ و برخى كتب آن روزگار ، مؤلف فارسنامه ناصرى هم در ضمن وقايع سال 1226 آورده كه « در وقايع سال 1224 نگارش يافت كه حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى براى اجراى وجه امدادى به سفارت دار السلطنهء لندن مأمور گرديد و بعد از وصول او به آن حدود مهماندارى از جانب دولت انگليس به استقبال او رفته به احترام تمام وارد شهر لندن گرديد . و آنچه لازمهء عزت بود در حق او منظور داشتند و همت به انجام مهام متعلقه به دولت عليه ايران گماشتند و مبلغ يكصد و بيست هزار تومان وجه امدادى را كه سر هر فرد جونس سفير كبير دولت انگليس متعهد گرديده بود كه در اوقات جنگ با روسيه ، همه ساله كارسازى نمايد زياد نمودند و مبلغ هشتاد هزار تومان بر آن افزودند و حاجى ميرزا ابو الحسن خان سفير چون احترام خود را در دولت انگليس فوق العاده ديد از كثرت آز رشته طمع را دراز ساخت و چاكرى آن دولت را به گردن گرفته به - استدعاى مواجب مستمره پرداخت و در هر ماهى هزار روپيه سكه كه نزديك به دويست و پنجاه تومان رواج ايران است از دولت كمپنى هندوستان در وجه او مادام زندگانى برقرار داشتند . و سر گوراوزلى با روئت را به مصاحبت او به سفارت دولت عليه ايران برگماشتند . پس سفير ايران و انگليس از درياى محيط عازم مقصد گشتند و در ميانه دريا
--> ( 1 ) - همان مأخذ همان صفحه . ( 2 ) - رحيم رضازادهء ملك مىنويسد : « نخستين ايرانىايكه پايش به قارهى آمريكا رسيد حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى است » تاريخ روابط ايران و ممالك متحدهء آمريكا ص 43 . ( 3 ) - بامداد رجال ايران ج 1 ص 36 .